Etiketler

, , , , , , , , , , , , ,

Dünya ve Türkiye anayasaları hakkında birkaç kelam edeceğim. Kaynaklar göstereceğim bol bol üşenmeden okursanız. Yüzyıldır yazamadığımız özgürlükçü anayasayı nasıl yazabiliriz onun üzerine biraz kafa patlatmak amacım…YAZILANLAR TARİHİMİZİ, ÜLKEMİZİ KÖTÜLEMEK, BATIYI HEP İYİ GÖSTERMEK ANLAMINDA DEĞİLDİR, SADECE ATATÜRK’ÜN DE YAPTIĞI GİBİ İLERİ NE VARSA ONDAN DERS ÇIKARMA VE UYGULAMAYA SOKMA DÜŞÜNCESİNİN TEZAHÜRÜDÜR.

Başlangıç olarak Türkiye anayasaları hakkında bilgi için;

http://www.yardimcikaynaklar.com/trkiye-anayasalarinin-karsilastirmali-ve-genel-zellikleri/

Bütün dünya ülkelerinin anayasaları (Kendi dillerinde ve İngilizce versiyonlarıyla)

http://faolex.fao.org/faolex/Constitutions.html

Google’dan müthiş bir proje daha… “Browse Countries”den 189 ülke anayasanın tam İngilizce metnine ulaşabilirsiniz. “Browse Topics” ise karşılaştırma için müthiş bir araç, onlarca alt başlık arasından seçim yapıp o başlıkla ilgili o ülke anayasasındaki ilgili maddeyi önünüze getirebilirsiniz.

https://www.constituteproject.org/#/

1. Ülkemizi tabiki Afganistan, İran, Zimbabwe ile karşılaştırmıyorum. Amerika, Fransa ve İsviçre gibi ileri, modern, bireyi devletin önünde tutan, özgürlükçü olarak bilinen temel anayasaları inceledim. 

Anayasa Tarihleri/Madde Sayıları:

United States of America 1789 (rev. 1992)    7 madde ve 27 yasa değişikliği

France 1958 (rev. 2008)  1791 anayasası üzerinde   89 madde

Switzerland 1999 (rev. 2002)   1848 anayasası üzerinde  196 madde

Turkey 1982 (rev. 2002) 1921 anayasası üzerinde  177 madde

Söylenecek çok şey var. Öncelikle bu ülkeler uzun bir demokrasi tarihinden geldikleri için kavramları yerli yerine oturtmuşlar. Amerika ve Fransa’nın 225 yıllık, İsviçre’nin 165 yıllık bir anayasa tarihi varken bizim sadece 95 yıllık bir tarihimiz var.

Amerikan Anayasası’nın çok güzel bir Türkçe açıklaması için bakınız;

http://www.adaletbiz.com/images/dosyalarim/abd_anayasasi.pdf

Onda da eksikler var. Bu da Amerikan Anayasası’nda değinilmeyenler;

http://www.usconstitution.net/constnot.html

a) Amerika eyaletlere, Fransa bölgelere, İsviçre kantonlara bölünmüş olduğu halde; Amerika’da sadece tek bir Meclis değil, Temsilciler Meclisi ve Senato olduğu halde yukarıdaki madde sayılarına dikkatinizi çekmek istiyorum. Bu kadar ayrıntıya rağmen onlar sade ve anlaşılır bir anayasa yazmışlar, biz ise her maddesi upuzun, önsözü bile tuğla 177 maddelik bir anayasa yazmışız.

b) Anayasaların başlangıç kısmı, ülkelerin aynasıdır.

http://anayasayadair.net/tag/ideolojik-anayasa/

https://yenianayasa.tbmm.gov.tr/docs/baslangic_kisimlari.pdf

“Devletçi” mi “bireyci” mi olduğunu gösterir.

Mesela, Amerikan Anayasasında giriş;

Biz, Birleşik Devletler Halkı, daha mükemmel bir Birlik yaratmak, adaleti sağlamak, ülke içinde huzuru güvence altına almak, ortak savunmayı gerçekleştirmek, genel refahı artırmak ve özgürlüğün nimetlerini kendimize ve gelecek kuşaklara sağlamak için bu Amerika Birleşik Devletleri Anayasası’nı takdir ve tesis ediyoruz.

Soyut değil somut, din ya da ideoloji referanslı değil bilim ve ahlak referanslı bir giriş dileğiyle..

c) Türk’ün Türk’e propangadası:

Dünyada kadınlara ilk seçilme hakkı Türkiye’de verilmiştir diye bilinir hep. Bu yanlıştır. İşte ispatı.

genel seçimlerde kadınlara seçilme hakkı veren ülkelerin yıllara göre sıralaması:

1. 1893 yeni zelanda
2. 1902 avustralya
3. 1906 finlandiya
4. 1913 norveç
5. 1915 izlanda
6. 1917 hollanda
7. 1917 sovyetler birliği
8. 1917 kanada
9. 1917 estonya
10. 1917 letonya
11. 1917 litvanya
12. 1918 isveç
13. 1918 ingiltere
14. 1918 almanya
15. 1918 polonya
16. 1918 macaristan
17. 1918 avusturya
18. 1918 lüksemburg
19. 1918 çekoslavakya
20. 1920 abd
21. 1920 belçika
22. 1922 irlanda
23. 1924 moğolistan
24. 1929 ekvator
25. 1930 g. afrika (beyazlar)
26. 1931 ispanya
27. 1932 brezilya
28. 1932 tayland
29. 1934 küba
30. 1934 türkiye
31. 1945 fransa
32. 1945 italya
33. 1946 yugoslavya
34. 1946 romanya
35. 1947 bulgaristan
36. 1948 belçika
37. 1958 arnavutluk
38. 1970 isviçre”

kaynak: küller altında yakın tarih “vahdettin’den mustafa kemal’e unutulan gerçekler” / mustafa armağan (s.36)

mustafa armağan da kendi kaynağını dipnot düşmüş kitabın bu kısmına;

marilyn j. boxer ve jean h. quataert, connecting spheres: european women in a global world, 1500 to the present, new york 2000, oxford university press, s.218

d) Adil yargılamaya verilen önem (Bknz. ABD anayasası-Onlarca madde)

e) Başkanın dahil yargılanabileceğini karara bağlayan, anlatan maddeler

f) Yargı organı bağımsızlığına verilen büyük önem (Ömür boyu görev süresi, maaş sabitliği, vs.)

YARGI ORGANI
Birleşik Devletlerin yargı yetkisi bir Yüksek Mahkemeye ve Kongre’nin
zaman zaman atayacağı ve kuracağı alt mahkemelere verilecektir. Yüksek
Mahkeme ve alt mahkeme yargıçları, iyi halleri sürdüğü sürece görevde
kalır, ve görevde bulundukları sürece hizmetleri karşılığında belli
zamanlarda, azaltılamayacak bir maaş alacaklardır.

AÇIKLAMA:
Anayasa, federal mahkemeleri hem Kongre’den hem de Başkan’dan bağımsız
tutmak için her türlü çabayı gösterir. Yargıçların “iyi halleri” süresince görevde
kalacakları güvencesi, görevi kötüye kullanmakla suçlanıp mahkûm olmadıkları
takdirde, yaşamları boyunca görevde kalabilmeleri demektir. Bu kural, görev süreleri
içinde, kendilerini atayan Başkan’ın veya diğer Başkanların görevden alma
tehditlerine karşı yargıçları korur. Maaşın azaltılamayacağı kuralı, Kongre’nin maaşı
istifaya neden olacak derecede indirme tehdidi ile yapacağı baskıdan yargıcı korur.

g) Kişisel özgürlükler ve basın özgürlükleri ile ilgili maddeler

h)Anayasada dinin yeri ve inanç özgürlükleri çok tartışmalı bir konudur. Çok çeşitli uygulamaları bulunmaktadır.

Toronto Üniversitesinden Ran Hirschl, dünya üzerindeki din ve devlet ilişkilerine
dair modelleri sekize ayırmaktadır:

1. Ateist devlet (Marks’ın, “din kitlelerin afyonudur” sözünden hareketle,
genellikle komünist ve Marksist devletlerde görülen bir rejimdir. Sovyetler
Birliği, Çin ve Etiyopya’da uygulanmıştır. Çin, 1949 yılından itibaren bunu esas
olarak almıştır, ancak 1978 yılında din ve inanç özgürlüğü anayasal güvence
altına alınarak devletin dine karşı tavrı yumuşamıştır. Keza Sovyetler Birliğinin
dağılmasından sonra Rusya’da da devletin dine karşı tavrı pasif bir sekülarizme
dönüşmüş ve Ortodoks Kilisesi, gündelik hayata görünür ve etkisi hissedilir
biçimde dönmüştür. Etiyopya’da da bir dönem iktidarı askeri darbeyle ele
geçiren Sovyet destekli Derg milisleri, çok katı bir ateist devlet politikası
yürütmüşler, hatta Ortodoks Kilisesi Patriğini infaz etmişlerdir.)
2. Israrcı/zorlayıcı sekülarizm; Hirschl, bu modele Fransa ve Türkiye’yi örnek
göstermektedir.
3. Devletin dine karşı tarafsızlığı; ABD.
4. Zayıf dini kurumsallaşma; Birçok Avrupa ülkesinde görülen, resmi olarak
tanımlanmış fakat sembolik ve temsili hale gelmiş devlet dini/ kilisesi
modelidir. Almanya, İngiltere, Norveç, Danimarka, Finlandiya ve İzlanda
bunlara örnek olarak gösterilebilir. Hirschl, Yunanistan’ı da bu kategoriye
sokmaktadır.
5. Şekli ayrılık ama fiili durumda bir mezhep/dinin üstünlüğü; Özellikle nüfusun
ezici çoğunluğunun Katolik olduğu Latin Amerika ülkeleri bu modele
girmektedir. Ayrıca, İtalya, İspanya, Filipinler, Polonya, Malta da bu modele
örnek olabilecek ülkelerdir. İrlanda da, 1973 yılındaki Anayasa değişikliğine
kadar bu kategori içerisindeydi. Bu ülkelerde, hala kanuni düzenlemelerde ve
diğer mevzuatta, özellikle evlilik, aile, eğitim gibi konularda Katoliklikten
alınmış birçok hüküm bulunmaktadır.
6. Çokkültürlü birliktelikte din/devlet ayrımı; Bu modele daha çok göçmen
ağırlıklı toplumlarda rastlanmaktadır: Mesela Kanada ve Güney Afrika.
7. Dini cemaatlerin kendi içinde kapalı iç hukuka tabi olması; Osmanlıda gayrı
müslim cemaatlere uygulanan millet sisteminden esinlenen yöntemdir. Özellikle
Afrika ve Asya’da birçok ülke tarafından uygulanmaktadır. Nijerya, Kenya,
Malezya, Hindistan ve İsrail bunlara örnek olarak gösterilebilir. Bazı konularda,
(evlilik, aile meseleleri, cenaze işlemleri gibi) her dini cemaat kendi iç
hukukuna tabidir.
8. Güçlü kurumsallaşma- dinin anayasal düzeyde yasamaya ilham olması; Bir
devlet dininin olduğu, devletin yasamada dini referans aldığı, dini kurumların
sembolik değil, yargılamaya katılma gibi güçlü yetkilerinin olduğu, bununla
birlikte çağdaş anayasacılığın din ile devletin şekli ayrılığı, din ve vicdan
özgürlüğünün anayasal düzeyde tanındığı, azınlıkların anayasal korumaya tabi
olduğu, Hirschl’in anayasal teokrasi de dediği bir modeldir. İran, Pakistan,
Mısır, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan bunlara örnek olarak
gösterilebilir. Özellikle İslam dünyasında (Komor Adalarına ve Maldivlere
kadar) iki düzineden fazla ülke, anayasalarında, yasamanın kaynaklarından
birisinin ya da tek kaynağının Şeriat olduğunu belirtmiştir.

Daha detaylı bilgi için bakınız;

https://yenianayasa.tbmm.gov.tr/docs/bazi_avrupa_devletlerinde_din_ve_devlet_iliskileri.pdf

Daha fazla okuma için;

https://yenianayasa.tbmm.gov.tr/arastirma_baskanligi.aspx

https://yenianayasa.tbmm.gov.tr/yabanciulkeler.aspx#

Kapanışı da Dünya vatandaşı olacağımız günlerin umuduyla Dünya anayasasıyla yapalım:))

http://www.w-g.jp/wgi/library/articles-&-mails/wcpa-constitution.htm

Umarım iyi bir fikir jimnastiği olmuştur, faydalı olmuşumdur.

Fikirlerinizi, yorumlarınızı bekliyorum….

 

 

Reklamlar